Zakat Perniagaan Wajib atau Tidak? Hukum, Dalil & Penjelasan Lengkap

Anda seorang peniaga Muslim?

Mungkin anda menjalankan kedai runcit, syarikat Sdn Bhd, perniagaan online, atau gerai di pasar malam. Dan mungkin satu soalan ini sering terlintas di fikiran anda: 

"Adakah zakat perniagaan wajib ke atas saya?"

Jawapannya ringkas ya, wajib. Tetapi seperti semua kewajipan dalam Islam, ia hanya wajib apabila syarat-syarat tertentu dipenuhi.

Artikel ini menerangkan dengan jelas hukum zakat perniagaan berdasarkan dalil Al-Quran, hadis Nabi SAW, fatwa rasmi Malaysia, dan siapa sebenarnya yang wajib menunaikannya supaya anda dapat membuat keputusan yang tepat sebagai seorang peniaga Muslim.

Apakah Itu Zakat Perniagaan?

Zakat perniagaan adalah zakat yang wajib dikeluarkan daripada harta yang digunakan dalam aktiviti perniagaan merangkumi modal, stok barangan, dan keuntungan apabila mencukupi nisab dan cukup haul.

Zakat perniagaan merupakan satu jenis zakat harta yang wajib dikeluarkan oleh peniaga-peniaga yang beragama Islam sahaja. Zakat yang dikeluarkan adalah daripada hasil perniagaan dan dikenakan ke atas semua bentuk perniagaan sama ada persendirian, perkongsian, syarikat, koperasi, perniagaan saham dan sebagainya.

Dengan kata lain, tidak kira sama ada anda berniaga secara kecil-kecilan atau besar-besaran selagi perniagaan anda memenuhi syarat yang ditetapkan, zakat adalah wajib dan bukan pilihan.

Hukum Zakat Perniagaan — Wajib atau Tidak?

Apakah hukum zakat perniagaan dalam Islam? Seperti zakat fitrah dan zakat pendapatan, zakat perniagaan merupakan salah satu kewajipan yang perlu ditunaikan oleh umat Islam apabila memenuhi syarat-syarat wajib zakat yang ditetapkan oleh syarak.

Zakat perniagaan wajib ditunaikan oleh individu atau pihak yang menjalankan aktiviti perniagaan apabila harta perniagaan tersebut mencapai nisab, genap haul dan memenuhi syarat pemilikan yang ditetapkan. Oleh itu, zakat perniagaan bukan sekadar sumbangan sukarela atau amalan sunat, sebaliknya suatu kewajipan yang tidak boleh dipandang ringan.

Allah SWT berfirman dalam Surah At-Taubah, ayat 34–35 yang memberikan peringatan keras kepada mereka yang menyimpan emas dan perak serta tidak membelanjakannya pada jalan Allah SWT.

Ayat tersebut menjadi peringatan agar umat Islam tidak mengabaikan kewajipan zakat terhadap harta yang telah memenuhi syarat. Sama ada zakat perniagaan, zakat pendapatan atau zakat fitrah, setiap kewajipan hendaklah ditunaikan mengikut syarat dan kaedah pengiraan yang berkaitan.

Sebagai seorang peniaga Muslim, memahami hukum, syarat dan cara pengiraan zakat perniagaan amat penting supaya kewajipan dapat ditunaikan dengan tepat serta harta yang diperoleh mendapat keberkatan Allah SWT.

Dalil Kewajipan Zakat Perniagaan

Para ulama menetapkan kewajipan zakat perniagaan berdasarkan tiga dalil utama yang kukuh.

Dalil Pertama — Al-Quran

Allah SWT berfirman dalam Surah Al-Baqarah ayat 267 yang bermaksud: "Wahai orang-orang yang beriman! Belanjakanlah (pada jalan Allah) sebahagian dari hasil usaha kamu yang baik-baik."

Ayat ini secara jelas mencakupi semua hasil usaha termasuk keuntungan perniagaan, hasil jualan, dan pendapatan daripada aktiviti perdagangan.

Selain itu, Allah SWT juga berfirman dalam Surah Al-Nur ayat 37 yang bermaksud: "(Ibadat itu dikerjakan oleh) orang-orang yang kuat imannya yang tidak dilalaikan oleh perniagaan atau berjual-beli daripada menyebut serta mengingati Allah, dan mendirikan sembahyang serta memberi zakat."

Dalil Kedua — Hadis Nabi SAW

Daripada Samurah bin Jundab RA, beliau berkata: "Maka sesungguhnya Rasulullah SAW memerintahkan kami untuk mengeluarkan sedekah (zakat) dari barang yang kami sediakan untuk perniagaan." (Hadis riwayat Abu Daud)

Hadis ini adalah dalil paling langsung yang menunjukkan bahawa barang perniagaan seperti stok, modal, dan hasil dagangan wajib dizakatkan apabila cukup syarat.

Dalil Ketiga — Amalan Sahabat Nabi

Anas RA meriwayatkan bahawa Abu Bakar RA menetapkan baginya apa yang difardhukan oleh Rasulullah SAW: "Dan jika sesuatu harta berkongsi bercampur oleh dua orang, maka keduanya saling mengeluarkan zakat antara keduanya."

Ini menunjukkan bahawa para sahabat Nabi SAW telah mengamalkan zakat perniagaan sejak zaman awal Islam lagi menjadikannya sebahagian daripada amalan yang telah lama ditetapkan dalam sejarah Islam.

Fatwa Zakat Perniagaan di Malaysia - Wajib Apabila Memenuhi Syarat

Di Malaysia, zakat perniagaan merupakan suatu kewajipan kepada peniaga Muslim apabila harta perniagaan memenuhi syarat-syarat wajib zakat yang ditetapkan oleh syarak. Kewajipan ini boleh melibatkan pelbagai bentuk perniagaan, termasuk perniagaan milikan tunggal, perkongsian, syarikat, koperasi dan bentuk perniagaan lain yang patuh syariah.

Dalam aspek pentadbiran, urusan zakat tertakluk kepada ketetapan pihak berkuasa agama Islam di negeri masing-masing. Sebagai contoh, Mesyuarat Khas Jawatankuasa Fatwa Negeri Pulau Pinang Bil. 2/2019 yang bersidang pada 17 September 2019 telah memutuskan bahawa pembayaran zakat kepada amil yang dilantik oleh Majlis Agama Islam Negeri Pulau Pinang (MAINPP) adalah wajib. Pembayaran zakat secara terus kepada asnaf yang layak adalah sah, namun perbuatan membelakangkan amil yang dilantik oleh MAINPP adalah berdosa dan menyalahi hukum syarak. Fatwa tersebut kemudiannya diwartakan pada 22 Oktober 2020.

Di Negeri Perak, urusan kutipan zakat dilaksanakan oleh Zakat Perak Al Ridzuan (ZAPAR) yang ditubuhkan di bawah Majlis Agama Islam dan ‘Adat Melayu Perak (MAIPk). Oleh itu, peniaga Muslim di Perak yang telah memenuhi syarat wajib zakat disarankan membuat taksiran dan menunaikan zakat perniagaan melalui saluran rasmi yang disediakan oleh ZAPAR. 

Baca Lagi : Ramai Yang Tak Tahu Mereka Wajib Bayar Zakat

5 Syarat Wajib Zakat Perniagaan

Walaupun hukumnya wajib, zakat perniagaan hanya dikenakan apabila lima syarat berikut dipenuhi serentak.

Sekiranya mana-mana satu syarat ini tidak dipenuhi zakat perniagaan tidak wajib buat masa itu. Walau bagaimanapun, apabila syarat terpenuhi pada masa hadapan, kewajipan zakat akan timbul semula.

Jenis Perniagaan Yang Wajib Membayar Zakat

Ramai peniaga tertanya-tanya sama ada perniagaan yang dijalankan termasuk dalam kategori yang wajib membayar zakat. Secara umumnya, semua bentuk perniagaan milik orang Islam boleh dikenakan zakat perniagaan apabila memenuhi syarat-syarat wajib yang ditetapkan oleh syarak.

Antara jenis perniagaan yang tertakluk kepada zakat perniagaan ialah:

Perniagaan yang WAJIB zakat:

• Perniagaan milikan tunggal — seperti kedai, gerai, perkhidmatan dan perniagaan kontraktor.

• Syarikat Sendirian Berhad (Sdn. Bhd.) dan Berhad (Bhd.) — berdasarkan bahagian pemilikan atau ekuiti pemegang saham Muslim.

• Perniagaan perkongsian sesama Muslim — zakat dikira berdasarkan pegangan atau ekuiti setiap rakan kongsi.

• Perniagaan perkongsian antara Muslim dengan bukan Muslim — hanya bahagian pemilikan atau ekuiti rakan kongsi Muslim diambil kira.

• Perniagaan dalam talian — termasuk e-dagang, jualan melalui media sosial, perniagaan dropship dan perkhidmatan digital.

• Perniagaan pekerja bebas atau freelance — tertakluk kepada bentuk kegiatan dan kaedah pendapatan; ia boleh dinilai sebagai zakat perniagaan atau zakat pendapatan.

• Koperasi — pengiraan zakat dibuat berdasarkan bahagian pemilikan anggota Muslim dan kaedah yang ditetapkan oleh pihak berkuasa zakat.

• Perniagaan berasaskan perkhidmatan — seperti firma perunding, agensi, bengkel, klinik, pusat latihan dan penyedia perkhidmatan profesional.

Walau apa pun bentuk perniagaan yang dijalankan, kewajipan zakat hanya timbul apabila perniagaan tersebut memenuhi syarat seperti dimiliki oleh orang Islam, menjalankan kegiatan yang halal, mempunyai pemilikan sempurna, mencapai nisab dan genap haul. 

Keadaan Zakat Perniagaan Belum Diwajibkan

Zakat perniagaan belum diwajibkan dalam keadaan berikut:

• Harta bersih perniagaan yang layak dizakatkan belum mencapai nisab setelah dibuat pengiraan mengikut kaedah yang ditetapkan.

• Tempoh pemilikan belum genap satu haul, iaitu satu tahun Hijrah, tertakluk kepada kaedah taksiran pihak berkuasa zakat.

• Perniagaan tidak mempunyai bahagian pemilikan Muslim kerana zakat hanya dikenakan terhadap bahagian pemilikan atau ekuiti orang Islam

Bagaimana dengan Perniagaan Haram?

Perniagaan yang menjalankan aktiviti atau menjual barangan yang diharamkan seperti arak dan perjudian tidak dianggap terlepas daripada tanggungjawab agama hanya kerana hasilnya tidak dikenakan zakat seperti perniagaan halal. Hasil daripada kegiatan haram tidak boleh “disucikan” melalui pembayaran zakat. Pemilik hendaklah menghentikan kegiatan tersebut, bertaubat dan mendapatkan panduan pihak berkuasa agama mengenai cara menguruskan harta berkenaan.

Akibat Tidak Membayar Zakat Perniagaan

Masih ramai peniaga yang belum menyedari bahawa zakat perniagaan yang telah memenuhi syarat bukan sekadar sumbangan sukarela, tetapi suatu kewajipan yang perlu ditunaikan.

Apabila harta perniagaan telah mencapai nisab, genap haul dan memenuhi syarat-syarat wajib zakat, jumlah zakat yang belum dibayar menjadi tanggungan yang perlu diselesaikan. Kewajipan tersebut tidak gugur hanya kerana pembayaran ditangguhkan.

Peniaga yang sengaja melewatkan atau meninggalkan pembayaran zakat tanpa alasan yang dibenarkan syarak boleh menanggung dosa. Perbuatan tersebut juga menangguhkan hak golongan asnaf yang sepatutnya menerima manfaat daripada kutipan zakat.

Sekiranya harta perniagaan berkurang, rosak atau musnah akibat kecuaian selepas zakat diwajibkan, tanggungan zakat terdahulu tidak semestinya gugur. Kedudukannya perlu dinilai berdasarkan keadaan dan ketetapan hukum syarak

Bolehkah Zakat Perniagaan Tertunggak Diqadakan?

Peniaga yang belum membayar zakat perniagaan bagi tahun-tahun terdahulu masih boleh membuat semakan dan pengiraan semula. Sekiranya didapati zakat telah diwajibkan pada tahun berkenaan, zakat tertunggak tersebut hendaklah diqadakan.

Tidak mengetahui kewajipan zakat tidak semestinya menggugurkan tanggungan yang telah ditetapkan. Oleh itu, individu atau syarikat Muslim disarankan menyemak rekod kewangan bagi tahun-tahun terdahulu bagi menentukan jumlah zakat perniagaan yang masih belum dilunaskan.

Belum terlambat untuk memperbaiki kekurangan yang lalu. Jadikan kesedaran hari ini sebagai langkah permulaan untuk kembali menunaikan amanah Allah SWT. Jangan biarkan zakat yang tertunggak terus menjadi tanggungan, sedangkan masih terbuka ruang untuk melunaskannya dan menyempurnakan hak golongan asnaf.

Zakat bukan sahaja menyucikan harta, malah menjadi tanda kesyukuran atas rezeki dan kejayaan perniagaan yang dikurniakan Allah SWT. Semaklah tanggungan zakat anda dan tunaikannya dengan penuh keinsafan serta keikhlasan.

Untuk mendapatkan panduan pengiraan dan pembayaran zakat perniagaan tertunggak, hubungi Zakat Perak Al Ridzuan (ZAPAR) di 05-255 8755.

Bolehkah Zakat Perniagaan Dibayar Secara Bulanan?

Ini soalan yang sering ditanya oleh peniaga kecil dan sederhana.

Zakat perniagaan wajib bila cukup haul (setahun), tetapi bayar secara bulanan dibenarkan dengan syarat ia dianggap bayaran pendahuluan (ta'jil zakat) dan disahkan niatnya.

Ini bermakna anda boleh membahagikan jumlah zakat tahunan kepada ansuran bulanan asalkan anda mengemaskinikan semula pengiraan pada akhir tahun kewangan dan membayar sebarang perbezaan yang berbaki.

Cara paling mudah untuk melakukan ini di Perak adalah melalui Skim Potongan Zakat Bulanan (PZB) ZAPAR di mana jumlah zakat dipotong secara automatik setiap bulan tanpa perlu ingat tarikh bayaran.

Faedah Membayar Zakat Perniagaan

Selain menunaikan kewajipan agama, pembayaran zakat perniagaan melalui saluran rasmi Zakat Perak Al Ridzuan (ZAPAR) memberikan beberapa manfaat kepada peniaga dan masyarakat.

Manfaat percukaian. Bagi individu, termasuk pemilik perniagaan milikan tunggal, bayaran zakat yang dibuat kepada pihak berkuasa agama yang diiktiraf boleh dituntut sebagai rebat cukai pendapatan individu, tertakluk kepada jumlah cukai yang dikenakan. Bagi syarikat pula, zakat perniagaan boleh dipertimbangkan sebagai potongan daripada pendapatan agregat, tertakluk kepada had dan syarat yang ditetapkan oleh Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia (HASiL). Oleh itu, layanan cukai bagi zakat perniagaan syarikat adalah berbeza daripada rebat zakat individu.

Keberkatan perniagaan. Pembayaran zakat tidak hanya menyempurnakan kewajipan, malah menjadi tanda kesyukuran atas rezeki yang dikurniakan Allah SWT. Rasulullah SAW bersabda yang bermaksud: “Harta tidak akan berkurang kerana sedekah.” (Riwayat Muslim). Zakat yang ditunaikan dengan ikhlas diharapkan membawa keberkatan kepada harta dan perjalanan perniagaan.

Menyumbang kepada pembangunan asnaf Perak. Zakat yang dibayar melalui saluran rasmi ZAPAR membantu menyokong usaha MAIPk dalam menjaga kebajikan dan memperkasa golongan asnaf di Negeri Perak melalui pelbagai bentuk bantuan seperti pendidikan, perubatan, keusahawanan dan pembangunan sosioekonomi.

Ringkasnya:

• Zakat pendapatan atau zakat yang dibayar oleh individu → rebat cukai pendapatan individu, terhad kepada jumlah cukai yang dikenakan.

• Zakat perniagaan yang dibayar oleh syarikat → potongan daripada pendapatan agregat, tertakluk kepada syarat dan had percukaian semasa.

• Zakat perniagaan milikan tunggal yang dibayar atas nama individu → boleh tertakluk kepada rebat cukai individu.

Cara Bayar Zakat Perniagaan di Perak

Setelah memahami hukum dan membuat pengiraan zakat perniagaan, langkah seterusnya ialah menunaikan bayaran melalui saluran rasmi yang disediakan oleh Zakat Perak Al Ridzuan (ZAPAR).

Peniaga boleh mendapatkan penerangan mengenai syarat, nisab dan kaedah pengiraan melalui halaman  Zakat Perniagaan ZAPAR. Bayaran zakat perniagaan juga boleh dibuat secara dalam talian melalui portal e-Zakat MAIPk yang tersedia pada halaman tersebut. 

Pelbagai kaedah pembayaran turut disediakan, termasuk FPX, JomPAY, perbankan internet dan ejen pungutan ZAPAR yang berdaftar. Lihat senarai lengkap melalui halaman Saluran Bayaran ZAPAR. 

Jangan tangguhkan kewajipan apabila syarat zakat telah dipenuhi. Tunaikan zakat perniagaan melalui saluran rasmi agar bayaran direkodkan dengan sempurna dan dapat dimanfaatkan bagi membantu golongan asnaf di Negeri Perak. 

Hubungi ZAPAR:
Telefon: +605-255 8755 | Emel: Alamat emel ini dilindungi dari Spambot. Anda perlu hidupkan JavaScript untuk melihatnya. | Portal: zapar.com.my

Soalan Lazim — Zakat Perniagaan Wajib atau Tidak

Perniagaan saya masih baru — setahun belum genap. Adakah saya wajib bayar zakat?
Secara umumnya, antara syarat wajib zakat perniagaan ialah genap haul, iaitu pemilikan harta perniagaan selama satu tahun Hijrah. Setelah cukup haul, harta perniagaan yang layak dizakatkan hendaklah ditaksir bagi menentukan sama ada telah mencapai nisab.

Walau bagaimanapun, penentuan haul melibatkan tempoh pemilikan harta perniagaan dan bukan semata-mata tarikh pendaftaran perniagaan. Dapatkan panduan ZAPAR bagi memastikan tarikh mula haul ditentukan dengan tepat.

Perniagaan saya rugi tahun ini. Masih perlu bayar zakat perniagaan?
Ia bergantung pada nilai harta perniagaan yang layak dizakatkan. Zakat perniagaan tidak dikira berdasarkan keuntungan semata-mata.

Walaupun perniagaan mengalami kerugian operasi, zakat mungkin masih diwajibkan sekiranya jumlah bersih harta perniagaan yang dikenakan zakat, selepas pelarasan yang dibenarkan, mencapai atau melebihi nisab. Pengiraan hendaklah dibuat mengikut kaedah taksiran zakat perniagaan yang berkenaan

Rakan kongsi saya bukan Islam. Adakah saya masih wajib bayar zakat perniagaan?
Ya, zakat boleh dikenakan terhadap bahagian pemilikan atau ekuiti orang Islam sahaja. Bahagian pemilikan rakan kongsi bukan Islam tidak termasuk dalam taksiran zakat.

Sebagai contoh mudah, sekiranya pegangan Muslim ialah 60%, pengiraan zakat boleh dibuat berdasarkan bahagian pemilikan tersebut, tertakluk kepada struktur perniagaan dan kaedah taksiran yang ditetapkan oleh pihak berkuasa zakat.

Saya berniaga online melalui Shopee/Lazada sahaja. Adakah wajib bayar zakat perniagaan?
Ya, sekiranya memenuhi syarat-syarat wajib zakat. Platform atau kaedah menjalankan perniagaan tidak menggugurkan kewajipan zakat.

Perniagaan e-dagang, dropship dan jualan melalui media sosial boleh tertakluk kepada zakat perniagaan apabila mencapai nisab dan genap haul. Bagi pekerja bebas atau freelancer, jenis zakat yang berkaitan perlu ditentukan berdasarkan bentuk kegiatan dan sumber pendapatan kerana ia mungkin dinilai sebagai zakat perniagaan atau zakat pendapatan.

Bolehkah saya bayar zakat perniagaan terus kepada fakir miskin tanpa melalui ZAPAR?
Dari segi syarak, zakat yang diagihkan terus kepada asnaf yang layak adalah sah. Namun di Perak, adalah wajib membayar zakat melalui ZAPAR sebagai institusi yang dilantik secara rasmi oleh MAIPk. Selain itu, hanya zakat yang dibayar melalui institusi rasmi akan mendapat resit untuk rebat cukai LHDN.

Apa yang perlu saya lakukan jika ada zakat perniagaan yang tertunggak beberapa tahun?
Zakat perniagaan yang telah diwajibkan tetapi belum dibayar hendaklah disemak, dikira dan diqadakan. Peniaga disarankan menyediakan rekod kewangan bagi tahun-tahun berkenaan supaya jumlah tanggungan dapat ditentukan dengan tepat.

Belum terlambat untuk memperbaiki kekurangan yang lalu. Jangan terus menangguhkan amanah yang masih belum disempurnakan. Hubungi Zakat Perak Al Ridzuan (ZAPAR) di 05-255 8755 untuk mendapatkan panduan pengiraan dan pembayaran zakat perniagaan yang tertunggak.

Kesimpulan

Zakat perniagaan adalah wajib bukan pilihan, bukan galakan semata-mata.

Ia ditetapkan oleh Al-Quran, hadis Nabi SAW, amalan sahabat, dan fatwa rasmi semua negeri di Malaysia termasuk Perak. Selagi perniagaan anda cukup nisab dan haul, zakat perniagaan adalah tanggungjawab yang perlu ditunaikan setiap tahun.

Sebagai rumusan, semak sama ada nilai bersih harta perniagaan anda melebihi nisab semasa, kira jumlah zakat menggunakan formula yang betul, dan bayar melalui ZAPAR sebelum akhir tahun kewangan anda. Untuk panduan pengiraan yang lengkap, layari halaman Zakat Perniagaan ZAPAR.

Kerana perniagaan yang diberkati bukan hanya yang menguntungkan tetapi yang menunaikan hak Allah SWT ke atas setiap ringgit yang diperoleh.

Artikel ini disediakan oleh Zakat Perak Al Ridzuan (ZAPAR), badan rasmi pengurusan zakat dan wakaf di negeri Perak di bawah Majlis Agama Islam dan Adat Melayu Perak (MAIPk).

Rujukan: Zakat Perniagaan — Majlis Agama Islam Negeri Johor (MAIJ) | Usahawan Islam Wajib Bayar Zakat Perniagaan — Sinar Harian